อภิธานศัพท์สถิติเกษตร
ความหมายของคำและหน่วยที่พบบ่อยในข้อมูลราคา ผลผลิต และภัยพิบัติ อธิบายแบบเข้าใจง่าย
…ค้นหาคำ
พบ 31 คำ
ราคา
- ราคาที่เกษตรกรขายได้ Farm-gate price
- ราคาที่เกษตรกรได้รับเมื่อขายผลผลิตที่ไร่นาหรือจุดรับซื้อ ยังไม่รวมค่าขนส่ง ค่าแปรรูป และกำไรของพ่อค้าคนกลาง สำนักงานเศรษฐกิจการเกษตรเก็บเป็นรายสัปดาห์ ทั้งระดับประเทศและรายจังหวัดดูราคารายสินค้า
- ราคารายตลาด Market price
- ราคาที่ตลาดแต่ละแห่ง เช่น โรงสี ท่าข้าว ลานรับซื้อ หรือตลาดกลาง รับซื้อจากเกษตรกรในวันนั้น แต่ละตลาดราคาไม่เท่ากันตามคุณภาพสินค้าและที่ตั้ง และไม่ได้รายงานทุกวันราคารายวันจากตลาดสำคัญ
- ราคาขายส่ง Wholesale price
- ราคาซื้อขายระหว่างผู้ค้าในปริมาณมาก เช่น ข้าวสารที่โรงสีขายให้ผู้ค้าส่ง กรมการค้าภายในรายงานเป็นช่วงต่ำสุด–สูงสุดรายวัน มักสูงกว่าราคาที่เกษตรกรขายได้ เพราะรวมค่าแปรรูปและขนส่งแล้ว
- ราคาขายปลีก Retail price
- ราคาที่ผู้บริโภคจ่ายที่ร้านค้าหรือตลาดสด เป็นปลายทางของห่วงโซ่ จึงสูงที่สุดในสามระดับราคา
- ส่วนต่างราคา Price margin
- ผลต่างระหว่างราคาแต่ละช่วงของห่วงโซ่ ใช้ได้เมื่อเทียบสินค้ารูปเดียวกันและหน่วยเดียวกันเท่านั้น เช่น ข้าวเปลือกกับข้าวสารนำมาลบกันตรง ๆ ไม่ได้ เพราะข้าวเปลือก 1 ตันสีได้ข้าวสารน้อยกว่า 1 ตัน
- ดัชนีราคา Price index
- ตัวเลขที่บอกว่าราคาเปลี่ยนไปเท่าใดเทียบกับปีฐาน (ปีฐาน = 100) เช่น ดัชนี 110 หมายถึงราคาสูงกว่าปีฐาน 10%ดัชนีเศรษฐกิจการเกษตร
การอ่านตัวเลข
- ค่ากลาง (มัธยฐาน) Median
- ตัวเลขที่อยู่ตรงกลางเมื่อเรียงจากน้อยไปมาก ไม่ถูกดึงโดยค่าที่สูงหรือต่ำผิดปกติเพียงค่าเดียว จึงใช้สรุปราคาจากหลายตลาด
- ค่าเฉลี่ย Average (mean)
- ผลรวมหารด้วยจำนวน ถ้ามีค่าผิดปกติจะทำให้ค่าเฉลี่ยเพี้ยนได้ง่ายกว่าค่ากลาง
- ร้อยละการเปลี่ยนแปลง Percent change
- (ค่าใหม่ − ค่าเดิม) ÷ ค่าเดิม × 100 เช่น ราคาจาก 50 เป็น 55 บาท เพิ่มขึ้น 10% บนเว็บนี้ถ้าเปลี่ยนน้อยกว่า 0.5% นับว่าทรงตัว
- ยอดสะสม Cumulative total
- ตัวเลขที่นับรวมตั้งแต่วันเริ่มต้นช่วงหนึ่งจนถึงวันรายงาน เช่น พื้นที่ได้รับผลกระทบจากอุทกภัยนับตั้งแต่วันเริ่มเกิดภัย ตัวเลขจึงเพิ่มขึ้นเรื่อย ๆ และอาจเริ่มนับใหม่เมื่อเริ่มช่วงภัยใหม่แดชบอร์ดภัยพิบัติ
- ข้อมูลล่าช้า Data lag
- ระยะห่างระหว่างวันของข้อมูลกับวันที่เผยแพร่ ราคารายวันมักเข้าระบบเป็นรอบ ช้ากว่าวันจริงหลายวัน จึงควรดูวันที่กำกับทุกครั้งสถานะข้อมูล
- สินค้าตามฤดูกาล Seasonal product
- สินค้าที่มีราคารายงานเฉพาะช่วงที่ออกสู่ตลาด เช่น ลำไย ลิ้นจี่ และอ้อยโรงงานที่มีราคาเฉพาะฤดูหีบ นอกฤดูจะเห็นเป็น "ราคาล่าสุดที่มี"
- พ.ศ. / ปีงบประมาณ Buddhist Era / fiscal year
- พ.ศ. = ค.ศ. + 543 (2569 = 2026) ปีงบประมาณของรัฐเริ่ม 1 ตุลาคม ถึง 30 กันยายนของปีถัดไป เช่น ปีงบประมาณ 2569 คือ 1 ต.ค. 2568 – 30 ก.ย. 2569
หน่วยและคุณภาพสินค้า
- ไร่ Rai
- หน่วยพื้นที่ของไทย 1 ไร่ = 1,600 ตารางเมตร = 4 งาน และ 6.25 ไร่ = 1 เฮกตาร์
- บาท/กก. · บาท/ตัน · บาท/100 กก. THB/kg · THB/tonne · THB/100 kg
- ราคาต่อหน่วยน้ำหนักต่างกัน ต้องแปลงให้ตรงกันก่อนเทียบ เช่น 15,000 บาท/ตัน = 15 บาท/กก. และ 1,500 บาท/100 กก. = 15 บาท/กก.
- ข้าวเปลือก / ข้าวสาร Paddy / milled rice
- ข้าวเปลือกคือเมล็ดข้าวที่ยังมีเปลือก เกษตรกรขายในรูปนี้ ข้าวสารคือข้าวที่สีเอาเปลือกและรำออกแล้ว ขายส่ง/ปลีกในรูปนี้ ราคาสองแบบจึงนำมาลบกันตรง ๆ ไม่ได้
- ความชื้น (ข้าวเปลือก ข้าวโพด) Moisture content
- สัดส่วนน้ำในเมล็ด ยิ่งชื้นมากราคายิ่งต่ำ เพราะต้องลดความชื้นก่อนเก็บ เช่น ข้าวเปลือกความชื้น 15% ราคาสูงกว่าความชื้น 25%
- แป้ง 25% (มันสำปะหลัง) Starch 25% (cassava)
- สัดส่วนเชื้อแป้งในหัวมันสด ยิ่งแป้งสูงราคายิ่งดี ราคาที่รายงานจึงระบุเปอร์เซ็นต์แป้งไว้
- ยางแผ่นดิบ / น้ำยางสด / ยางก้อน Unsmoked sheet / latex / cup lump
- รูปแบบยางที่เกษตรกรขาย: น้ำยางสดที่กรีดได้ ยางแผ่นดิบที่รีดเป็นแผ่นแล้วตากแห้ง (ชั้น 3 = เกรดคุณภาพ) และยางก้อนถ้วยที่จับตัวในถ้วย ราคาต่อกิโลกรัมต่างกันตามรูปแบบ
- ผลปาล์มทั้งทะลาย Fresh fruit bunch (oil palm)
- ผลปาล์มน้ำมันที่ตัดมาทั้งทะลาย เกษตรกรขายให้ลานเทหรือโรงสกัดในรูปนี้ ทะลายที่หนักกว่า 15 กก. มักได้ราคาดีกว่า
- เกรด AB / C / คละ Grade AB / C / mixed
- การแบ่งคุณภาพผลไม้ เช่น ทุเรียนส่งออกเกรด AB คือผลสวยขนาดได้มาตรฐาน เกรด C รองลงมา และ "คละ" คือไม่แยกเกรด ราคาแต่ละเกรดต่างกันมาก
ภัยพิบัติและการผลิต
- พื้นที่ได้รับผลกระทบ / พื้นที่เสียหาย Affected / damaged area
- พื้นที่ได้รับผลกระทบคือพื้นที่ที่ภัยเกิดขึ้น ส่วนพื้นที่เสียหายคือส่วนที่ผลผลิตเสียหายจริงและอาจได้รับการช่วยเหลือ พื้นที่เสียหายจึงน้อยกว่าหรือเท่ากับพื้นที่ได้รับผลกระทบ
- อุทกภัย วาตภัย ภัยแล้ง ฝนทิ้งช่วง Flood, storm, drought, dry spell
- ประเภทภัยในรายงานกระทรวงเกษตรฯ: อุทกภัย = น้ำท่วม วาตภัย = พายุลมแรง ภัยแล้ง = ขาดน้ำเป็นเวลานาน ฝนทิ้งช่วง = ฝนหยุดตกนานผิดปกติในฤดูฝน
- ศัตรูพืชระบาด Pest outbreak
- โรคพืชและแมลงที่ทำลายผลผลิต เช่น โรคใบด่างมันสำปะหลัง เพลี้ยกระโดดสีน้ำตาล รายงานเป็นพื้นที่ (ไร่) และจำนวนจังหวัดที่พบ ปรับปรุงประมาณทุก 2 สัปดาห์ดูการระบาดศัตรูพืช
- นาปี / นาปรัง Main / off-season rice
- นาปีคือข้าวที่ปลูกในฤดูฝนตามธรรมชาติ ส่วนนาปรังคือข้าวที่ปลูกนอกฤดูฝน อาศัยน้ำชลประทาน ผลผลิตแต่ละฤดูออกสู่ตลาดคนละช่วง ราคาจึงขึ้นลงตามฤดูกาล
- ผลผลิตต่อไร่ Yield per rai
- ปริมาณผลผลิตที่ได้ต่อพื้นที่ 1 ไร่ เช่น กิโลกรัมต่อไร่ ใช้เทียบประสิทธิภาพการผลิตระหว่างพื้นที่หรือปี
- ปริมาณน้ำใช้การได้ Usable water
- ปริมาณน้ำในอ่างเก็บน้ำที่นำออกมาใช้ได้จริง ไม่รวมน้ำก้นอ่างที่ต้องเหลือไว้ จึงน้อยกว่าปริมาณน้ำทั้งหมดในอ่างสถานการณ์น้ำ
ข้อมูลเปิดและการใช้งาน
- ข้อมูลเปิด (Open Data) Open data
- ข้อมูลที่เผยแพร่ให้ทุกคนนำไปใช้ต่อได้ ศูนย์ข้อมูลเกษตรแห่งชาติรวบรวมไว้ในบัญชีข้อมูล (Catalog)บัญชีข้อมูล
- API API
- ช่องทางให้โปรแกรมดึงข้อมูลอัตโนมัติ ไม่ต้องดาวน์โหลดไฟล์เอง เหมาะกับนักพัฒนาและนักวิจัยที่ต้องการข้อมูลล่าสุดเสมอคู่มือ Open API
- CSV CSV
- ไฟล์ข้อความที่คั่นแต่ละช่องด้วยเครื่องหมายจุลภาค เปิดได้ด้วย Excel, Google Sheets หรือโปรแกรมวิเคราะห์ข้อมูล
- คำอธิบายชุดข้อมูล (Metadata) Metadata
- ข้อมูลที่อธิบายชุดข้อมูล เช่น แหล่งที่มา ความถี่การปรับปรุง หน่วย และวิธีเก็บ ควรอ่านก่อนนำข้อมูลไปใช้